İş kazası olduğunda işveren önce yaralıya ilk yardımın yapılmasını ve gerekiyorsa 112'nin aranmasını sağlar. Kazayı o yerin kolluk kuvvetlerine derhal, Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirir. Ardından kaza kayda geçirilir, nedenleri incelenir, risk değerlendirmesi yenilenir ve kazazedeye işe dönmeden önce ilave eğitim verilir.
İş kazası her iş yerinde olabilir. Kazadan sonraki ilk saatlerde ve günlerde atılan adımlar hem çalışanın sağlığı hem de işverenin yasal durumu için belirleyicidir. İşverenin bu süreçte yapması gerekenler 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nda belirlenmiştir; adımları sırasıyla ele alalım.
Hangi olaylar iş kazası sayılır?
5510 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre aşağıdaki durumlardan birinde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay iş kazasıdır:
| Kanundaki durum | Örnek |
|---|---|
| Sigortalının iş yerinde bulunduğu sırada | Üretim alanında kayıp düşme |
| İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle | Müşteri sahasında montaj sırasında yaralanma |
| Görevli olarak iş yeri dışına gönderilmesi nedeniyle, asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda | Görevlendirildiği şehirde yaşanan kaza |
| Emziren kadın sigortalının, çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda | Süt izni sırasında yaşanan olay |
| İşverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında | Personel servisiyle işe gelirken yaşanan trafik kazası |
Son satır işverenlerin en sık atladığı durumdur: Personel servisinde yaşanan kaza da iş kazasıdır ve aynı şekilde bildirilir!
Kaza anında ilk yapılacaklar nelerdir?
- Yaralıya ilk yardım yapın. Varsa sertifikalı ilk yardımcınız müdahale etsin. Ciddi durumlarda beklemeden 112'yi arayın.
- Tehlikeyi durdurun. Makineyi durdurun, enerjiyi kesin, alanı şeritle kapatın. İkinci bir kazayı önlemek, ilk kazayı incelemekten önce gelir.
- Olay yerini koruyun. İnceleme bitene kadar ekipmanın yerini değiştirmeyin, fotoğraf çekin.
- Tanıkları belirleyin. Ne gördüklerini aynı gün yazılı olarak alın.
- İş güvenliği uzmanınızı ve iş yeri hekiminizi arayın. İnceleme ve kayıt süreci onların katılımıyla yürütülmelidir.
İş kazası kime, ne zaman bildirilir?
| Kime | Ne zaman | Dayanak |
|---|---|---|
| O yerin kolluk kuvvetleri (polis / jandarma) | Derhal | 5510 s. Kanun md. 13 |
| Sosyal Güvenlik Kurumu (iş kazası) | En geç kazadan sonraki 3 iş günü içinde | 6331 s. Kanun md. 14; 5510 s. Kanun md. 13 |
| Sosyal Güvenlik Kurumu (meslek hastalığı) | İş yeri hekimi veya sağlık kuruluşu tarafından bildirildiğini öğrendiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde | 6331 s. Kanun md. 14 |
Bildirim, iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle yapılır. Uygulamada en hızlı yol, SGK'nın internet sitesindeki İş Kazası ve Meslek Hastalığı E-Bildirim hizmetidir. Süre kazadan sonraki gün başlar: Pazartesi yaşanan bir kaza en geç perşembe günü bildirilmelidir. Arada resmî tatil varsa süreyi SGK uygulamasında kontrol edin.
Bildirimi geciktirmeyin! 6331 sayılı Kanun'un 26. maddesine göre süresinde bildirim yapmayan işverene idari para cezası uygulanır ve bu cezayı doğrudan SGK verir. Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir.
Bildirimden sonra işveren ne yapmalı?
Bildirim sürecin sonu değil, başıdır. 6331 sayılı Kanun'un 14. maddesi işverene bütün iş kazalarının kaydını tutma, gerekli incelemeleri yapma ve rapor düzenleme yükümlülüğü verir.
1. Kazayı kayda geçirin
Tarih, saat, yer, kazazede, yaralanmanın türü, tanıklar ve ilk müdahale bilgileri yazılı hâle getirilir.
2. Kök neden analizi yapın
Amaç suçlu bulmak değil, kazanın neden olduğunu anlamaktır. Pratik bir yöntem "5 Neden"dir: Her cevaptan sonra bir kez daha "neden?" diye sorulur.
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Çalışan neden düştü? | Zeminde yağ vardı. |
| Zeminde neden yağ vardı? | Makine yağ sızdırıyordu. |
| Makine neden sızdırıyordu? | Conta aşınmıştı. |
| Aşınma neden fark edilmedi? | Conta kontrolü bakım planında yoktu. |
| Neden planda yoktu? | Bakım planı makine alınırken güncellenmemişti. |
Bu örnekte kalıcı çözüm zemini temizlemek değil, bakım planını güncellemektir.
3. Risk değerlendirmesini yenileyin
İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 12. maddesine göre iş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay meydana gelmesi, risk değerlendirmesinin tamamen veya kısmen yenilenmesini gerektirir.
4. Düzeltici önlemleri takip edin
Her önlem için bir sorumlu ve bir tarih belirleyin, tamamlandığında yerinde kontrol edin.
5. İşe dönüşte ilave eğitim verin
2 Nisan 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in 19. maddesine göre iş kazası geçiren çalışana, işe dönüşünde çalışmaya başlamadan önce kazanın sebepleri, korunma yolları ve güvenli çalışma yöntemleri hakkında ilave eğitim verilir.
İşveren için kontrol listesi
- Yaralıya ilk yardım yapıldı, gerekiyorsa 112 arandı
- Tehlike kaynağı durduruldu, alan güvenli hâle getirildi
- Kolluk kuvvetlerine bildirim yapıldı
- Olay yeri fotoğraflandı, tanık ifadeleri yazılı alındı
- SGK'ya 3 iş günü içinde bildirim yapıldı, bildirim belgesi saklandı
- Kaza kaydı ve inceleme raporu hazırlandı
- Kök neden analizi yapıldı
- Risk değerlendirmesi yenilendi
- Düzeltici önlemler sorumlu ve tarihle takibe alındı
- Kazazedeye işe dönüşte ilave eğitim verildi
Sıkça sorulan sorular
İş kazası kaç gün içinde SGK'ya bildirilir?
En geç kazadan sonraki üç iş günü içinde. Meslek hastalığında süre, işverenin durumu öğrendiği tarihten itibaren üç iş günüdür.
Servis aracında yaşanan kaza iş kazası mıdır?
Evet. 5510 sayılı Kanun'a göre işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında yaşanan kaza iş kazasıdır.
Kimse yaralanmadıysa SGK'ya bildirim gerekir mi?
Hayır. Kanundaki tanım, çalışanın bedenen veya ruhen zarar görmesini arar. Ancak 6331 sayılı Kanun'un 14. maddesi, yaralanmaya yol açmasa da zarar potansiyeli taşıyan olayların (ramak kala) işveren tarafından incelenmesini ve raporlanmasını ister. Bu kayıtlar gelecekteki kazaları önlemenin en etkili yoludur.
Bildirimi kim yapar?
Yasal yükümlülük işverenindir. Uygulamada bildirim çoğunlukla insan kaynakları veya muhasebe birimi tarafından SGK sistemi üzerinden yapılır; iş güvenliği uzmanı ve iş yeri hekimi inceleme ve kayıt sürecine destek verir.
Kazadan sonra risk değerlendirmesini yenilemek zorunlu mu?
Evet. İş kazası, Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'ne göre risk değerlendirmesinin yenilenmesini gerektiren durumlardan biridir.
Kaynaklar
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, md. 14 ve 26
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, md. 13
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, md. 12
- Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (RG 02.04.2026, 33212), md. 19
Bu süreci birlikte yönetelim
SZUTEST OSGB, 26.02.2014 tarihli ve 1340 sayılı Bakanlık yetki belgesiyle iş güvenliği uzmanı ve iş yeri hekimi hizmeti vermektedir. Detaylı bilgi ve başvuru için bize ulaşın!
